Гісторыя

Першыя людзі з'явіліся на пастаўскіх землях яшчэ ў эпоху позняга неаліту і ранняга бронзавага веку (кан. III – пач. II стст. да н.э.). Пра гэта сведчаць матэрыялы археалагічных раскопак у заходняй частцы горада, на беразе Задзеўскага возера.

У перыяд ранняга сярэднявечча пастаўскія землі ўваходзілі ў склад Полацкага княства і знаходзіліся ва ўладанні намесніка полацкага князя – пасадніка. Верагодна, у той час існавала паселішча Пасаднік на месцы сучаснага горада.

У 1409 г. вялікі князь літоўскі Вітаўт даруе грамату Зіновію Братошычу перавод вёскі Пасаднік у разрад мястэчак з прысваеннем назвы – Паставы.

Да сярэдзіны XVIII ст. Паставы ўяўлялі сабой невялікае мястэчка са сфарміраваным цэнтрам – рыначнай плошчай, ад якой пачыналіся гандлёвыя шляхі на Мядзел і Друю.

Мінулае Пастаў багата цікавымі падзеямі і знакамітымі асобамі. У ліку людзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі горада – Тызенгаўзы: Антоній (1733 – 1785 гг.) і Канстанцін (1786 – 1853 гг.). У 1720 г. мястэчка пераходзіць ва ўладанне роду Тызенгаўзаў. Падскарбій надворны літоўскі, кіраўнік каралеўскімі эканоміямі і стараста гродзенскі Антоній Тызенгаўз паспрабаваў перабудаваць Паставы ў адзін з цэнтраў культурна-прамысловага пераўтварэння беларускага краю. Па яго задуме і пры ўдзеле архітэктара Джузэпэ дэ Сака цалкам змянілася цэнтральная частка мястэчка: на Рыначнай плошчы з'явіўся ансамбль – крыты рынак, дамы рамеснікаў, будынак гарадской канцылярыі і суда, школа, аўстэрыя, заезныя дамы, гасцініца, аптэка. Пабудаваў мануфактуры – палатняную, папяровую і мануфактуру паясоў. Да сённяшняга дня захаваліся рамесныя будынкі ў стылі барока, лячэбніца, будынак былой гасцініцы на цэнтральнай плошчы, палац Тызенгаўза.

Новы ўладальнік Пастаў – Канстанцін Тызенгаўз ператварыў горад у адзін з навуковых і культурных цэнтраў Беларусі. У палацы быў створаны арніталагічны музей, карцінная галерэя, значная бібліятэка.