Год малой радзімы 2020
Прафесар Антон Вавілаў: «Пастаўшчына мяне лечыць і натхняе»
Кожнаму чалавеку дорага тое месца, дзе ён нарадзіўся і вырас, яго малая радзіма. Для мяне гэта Паставы — маё дзяцінства, мае мары, першыя крокі да пазнання свету.
Невялікі дагледжаны гарадок, цудоўныя ваколіцы з прыгожым лесам, куды кожнае лета імкнуўся па грыбы і ягады, са шматлікімі невялікімі азёрамі, у якіх рыбкі былі бачныя нават на вялікай глыбіні, што так і вабіла па рыбацкае шчасце.
У 50-я і ў пачатку 60-х гадоў, на якія прыпала маё дзяцінства, з-за блізкасці ваеннага аэрадрома над Паставамі пастаянна ляталі самалёты, а па гарадскіх вуліцах перамяшчалася грозная сучасная зброя — ракеты, паколькі ў некалькіх кіламетрах ад райцэнтра базіравалася ракетная часць. Усё гэта выклікала ў мяне, хлапчука, пачуццё значнасці маёй малой радзімы і яе сувязь з вялікай — пад назвай Савецкі Саюз.
Паставы — тое месца на геаграфічнай карце, дзе адбываліся важныя падзеі, якія паўплывалі на ход гісторыі Расійскай дзяржавы і нават сусветнай гісторыі. Гэта перш за ўсё — Першая сусветная вайна, трагічная падзея — вядомая Нарачанская наступальная аперацыя Расійскай арміі вясной 1916 года, якая паўплывала, як вядома, на лёс і французскай дзяржавы. Праўда, мы, хлапчукі, якія ездзілі на роварах у раён вёскі Дукі, каб палазіць па захаваных фартыфікацыйных збудаваннях той вайны, не вельмі ўсведамлялі, з чым сутыкаемся. Гэта потым, дзякуючы вялікай даследчай працы, праведзенай навукоўцамі, калектывам Пастаўскага краязнаўчага музея, мясцовымі краязнаўцамі і валанцёрамі, адноўлена гістарычная памяць — аформлена годная музейная экспазіцыя, прысвечаная Першай сусветнай вайне, знойдзены і з воінскімі ўшанаваннямі перапахаваны астанкі больш за 100 воінаў Рускай імператарскай арміі, праведзена ваенна-гістарычная рэканструкцыя "Пастаўскі рубеж".
І прыйшло ўсведамленне таго, на якой зямлі ты народжаны. Ганаруся, што мае землякі так шмат зрабілі для захавання ў гісторыі памяці пра тыя трагічныя падзеі і іх удзельнікаў.
Дарэчы, і мой дзед Вавілаў Сяргей Філатавіч быў прызваны ў Рускую армію і накіраваны на Пастаўшчыну для ўдзелу ў Першай сусветнай вайне, а потым ажаніўся з пастаўчанкай, што ў далейшым вызначыла і месца майго нараджэння.
Асобна хачу расказаць пра дзіцячыя ўражанні пра прыроду маёй малой радзімы. Хлопчыкам пяці гадоў бацькі прывезлі мяне на пабыўку ў вёску Валожын да цёткі — роднай сястры мамы. Вядома, мне падабаліся Паставы, але тут я ўбачыў вясковы прыгожы домік, а вакол яго — зараснікі маліны, з галінак якой звісалі буйныя чырвоныя салодкія ягады. Як потым часта ўспаміналі дарослыя, захапіўшыся такой прыгажосцю, я ўсклікнуў: "Дык гэта ж лепш за Маскву!", хоць у той час у Маскве яшчэ не быў, а знаёміўся з ёй толькі па прыгожых малюнках. І наступныя паездкі ў Валожын не пераставалі здзіўляць чымсьці новым і незвычайным. Мой дзядзька паспяхова сумяшчаў дзве прафесіі — садоўніка і пчаляра, таму ў яго садзе на адным дрэве можна было бачыць некалькі гатункаў яблыкаў, якія адрозніваліся смакам, колерам і памерамі. А вакол лёталі працаўніцы пчолкі, збіраючы нектар з разнатраўя і ўсяго, што ў гэты час было ў квецені. Удалечыні ад сядзібы віднеўся лес, які вабіў багаццем грыбоў, у асноўным белых і падасінавікаў. Але вяршыняй асалоды было тое, што пасля паходу з вясковымі хлапчукамі ў лес па грыбы нас чакала ўжо натопленая лазня са свежымі бярозавымі венікамі, а пасля яе прапаноўваўся чай з рамонку. А раніцай на стале былі яечня на добрым вясковым сале, свежаспечаны ў печы хлеб падавы (на лісці аеру), толькі што выкачаны з вулляў мёд з вашчынай і тварагом, смак якога ўспамінаецца да гэтага часу. Цяпер такую ежу называюць экалагічна чыстай. А які асаблівы і непаўторны пах стаяў у вясковым доме — мёду, палявых кветак, яблыкаў! Дыхаць не надыхацца…
Незабыўны след пакінула сярэдняя школа №1, у якую хадзіў з вялікай ахвотай. Запомнілася дарога ўздоўж рэчкі Мядзелкі, па якой праз гады хацелася прайсці кожны раз, прыязджаючы ў Паставы, і пры гэтым адчуваўся нейкі невытлумачальны трапятанне. Вабіў і стары будынак школы са сваёй цікавай гісторыяй, хацелася зайсці ў свой клас. Але тут ужо даўно размяшчаецца іншая ўстанова, а школа функцыянуе ў новым будынку і ў іншым месцы.
Цікавымі былі зносіны з аднакласнікамі, якія, у асноўным, з'яўляліся дзецьмі ваеннаслужачых. Паколькі іх бацькі часта мянялі месца службы, мае аднагодкі былі даволі інфармаванымі, і я з цікавасцю слухаў іх расказы пра тыя месцы, дзе ім давялося пабываць. Склад класа пастаянна мяняўся: адны прыязджалі, іншыя з'язджалі. Пасля заканчэння школы мае сябры і сяброўкі раз'ехаліся з бацькамі па ўсім Савецкім Саюзе, і сабрацца класам на сустрэчу выпускнікоў, на вялікі жаль, так і не ўдалося. Затое цяпер, дзякуючы інтэрнэту, можна мець зносіны з сябрамі па ўсім зямным шары.
У вядомай песні з кінафільма "Шчыт і меч" спяваецца "З чаго пачынаецца Радзіма? З карцінкі ў тваім буквары, з добрых і верных таварышаў, якія жывуць у суседнім двары". Быў і ў мяне верны сябар з суседняга двара. Звалі яго Валянцін. Мы разам раслі, разам бегалі на рэчку і возера, на веласіпедах ездзілі ў лес па грыбы і ягады. Разам адбіваліся ад такіх жа сарванцоў з суседняй вуліцы, калі ішлі "сценка на сценку". Валік жыў з маці і айчымам, дома яму не хапала цяпла і ўвагі, я і мае бацькі стараліся ўсяляк гэта кампенсаваць. Вось і ў частыя паездкі на машыне па Пастаўшчыне, якія здараліся ў майго бацькі, які выконваў свае службовыя абавязкі, запрашаўся не толькі я, але і Валік. Аднойчы такая паездка здарылася ў той дзень, калі выпускнікам няпоўнай сярэдняй школы, якім з'яўляўся і Валянцін, павінны былі ўручаць пасведчанні аб васьмігадовай адукацыі. На ўручэнне школа запрасіла, натуральна, выпускнікоў. Але мой сябар так марыў аб цікавай паездцы, што пайшоў на падман: абвясціў дома, што на ўручэнне пасведчанняў павінны ісці бацькі. Справа зроблена. Мы з'ехалі, а пра тое, як разгортваліся падзеі, потым доўга пляткарылі суседзі, якія аказаліся міжвольнымі сведкамі гэтай гісторыі. Паколькі айчым Валянціна быў узорным афіцэрам, ён доўга ў двары дома глянцаваў свае хромавыя боты, рыхтуючыся годна выканаць ускладзеную на яго ганаровую місію. Неўзабаве па-святочнаму апранутая пара прайшла ў школу, якая была зусім побач. Няцяжка выказаць здагадку, які канфуз здарыўся, калі бацькі аказаліся адзінымі дарослымі сярод 14-15-гадовых дзяцей. Адплата здзейснілася пасля нашага вяртання з паездкі, і ўвесь вечар даносілася лаянка з суседняга двара. Аднак і гэта не змяніла Валянціна — ён зноў і зноў адколваў падобныя нумары, але заўсёды заставаўся верным сябрам.
Вяртаючыся да разумення малой радзімы, хачу сказаць, што яна мяне і лечыць, і натхняе. Аднойчы атрымаў сумнае паведамленне пра тое, што пайшла з жыцця цётушка. У той час я праходзіў лячэнне і адчуваў сябе не лепшым чынам. Але, пераадольваючы хваробу, сабраўся ў дарогу, перажыў нялёгкія гадзіны развітання з блізкім чалавекам і на зваротнай дарозе спыніўся на начлег у родным доме па вуліцы Ленінскай. Засынаючы, успамінаў бязвоблачнае дзяцінства, аглядаў мэблю, якая захавалася, нягледзячы на тое, што ў доме былі ўжо новыя гаспадары, углядаўся ў суседскі дом, які застаўся такім жа, як і падчас майго дзяцінства. І вось цуд — раніцай прачнуўся з добрым самаадчуваннем, і хвароба стала забывацца. А па дарозе з Пастаў у Мінск нават адчувалася нейкае натхненне, нараджаліся новыя ідэі і з'яўлялася энергія для іх рэалізацыі.
Загадчык кафедры "Механізацыя і аўтаматызацыя дарожна-будаўнічага комплексу" Беларускага нацыянальна-тэхнічнага ўніверсітэта, доктар тэхнічных навук, прафесар, замежны член Расійскай акадэміі архітэктуры і будаўнічых навук, акадэмік Пад'ёмна-транспартнай акадэміі навук Украіны Антон Уладзіміравіч Вавілаў нарадзіўся і вырас у Паставах — яго бацькоўскі дом усяго ў некалькіх кроках ад рэдакцыі. Каля 50 гадоў ён аддаў навуцы і адукацыі, прайшоўшы шлях ад настаўніка фізікі і матэматыкі Юнькаўскай сельскай школы да прафесара найбуйнейшага тэхнічнага ўніверсітэта, вядомага не толькі ў Беларусі, але і далёка за яе межамі. Даў пуцёўку ў жыццё тысячам інжынераў, дзясяткам магістраў тэхнічных навук, вучоных з вучонымі ступенямі і вучонымі званнямі. У 2003 годзе Інстытут біяграфій ЗША прысвоіў А. В. Вавілаву званне "Чалавек года", у 2004-2006 гг. Міжнародны біяграфічны цэнтр у Кембрыджы — званне "Выдатны выкладчык і інтэлектуал ХХІ стагоддзя".
Выдаў дзясятак манаграфій на актуальныя тэмы, накіраваныя на развіццё вялікай і малой радзімы, апублікаваў больш за 500 навуковых прац, зрабіў больш за 50 вынаходстваў. У 2009 годзе ў Паставах правёў Рэспубліканскі семінар па развіцці малых гарадоў Беларусі, які выклікаў вялікую цікавасць у спецыялістаў. Мае пастаяннае жаданне рабіць жыццё землякоў лепшым і цікавейшым, мае зносіны з імі, прыязджае на Пастаўшчыну. Не адмовіў і нашай рэдакцыі ў просьбе падзяліцца ўспамінамі, звязанымі з малой радзімай, якія прапануем увазе чытачоў газеты.
Да друку падрыхтавала Фаіна Касаткіна
Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 чэрвеня 2018 г. № 247 ”Аб правядзенні Года малой радзімы
Публікацыі ў раённай газеце "Пастаўскі край"
Годам малой радзімы абвешчаны 2018-ы ў Беларусі
09.02.2018
Годам малой радзімы вырашана аб'явіць 2018 год у Беларусі. Пра гэта Прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка заявіў сёння на ўрачыстай цырымоніі ўручэння дзяржаўных узнагарод лепшым работнікам аграрнай галіны рэспублікі.
Кіраўнік дзяржавы растлумачыў, што на прыняцце такога важнага рашэння падштурхнулі разважанні аб важнасці малой радзімы ў лёсе кожнага чалавека.
– Яна шматлікая. Для адных гэта родны горад, вуліца ў горадзе ці невялікі дворык, вёска, дзе прайшлі лепшыя дзіцячыя гады, для іншых - кавалачак дзікай прыроды, які радаваў вока і дарыў пачуццё напоўненасці і спакою. А для тых, хто з'ехаў шукаць шчасце ў іншыя краіны, малой радзімай стала Беларусь, – адзначыў Аляксандр Лукашэнка.
Прэзідэнт падкрэсліў, што прыйшоў час кожнаму не толькі ўспомніць пра свае карані, пра месца, дзе засталася часцінка душы, але і аддаць доўг гэтаму кавалачку зямлі.
– Вельмі хочацца, каб дапамога ішла ад сэрца, стала ўласнай ініцыятывай. Яна можа быць матэрыяльнай, стваральнай, асветніцкай, творчай – хто як можа і хто колькі можа. Залежыць ад магчымасцей, фантазіі і жадання кожнага. Настаў момант праявіць сябе і ўпісаць сваё імя ў гісторыю гэтай малой радзімы, гэтага кавалачка нашай зямлі, – заявіў беларускі лідар.
Аляксандр Лукашэнка канстатаваў, што Беларусь – прыгожая і добраўпарадкаваная краіна з чыстымі ўтульнымі гарадамі, дагледжанымі сельгасугоддзямі, багатай прыродай.
– Дзяржава шмат зрабіла ў гэтым напрамку і не спыніцца на дасягнутым. Але ж няма мяжы дасканаласці, і заўсёды знойдзецца дзе прымяніць уласныя сілы. Беларусь – наш агульны дом, і ў нашых інтарэсах зрабіць яго ўтульным і ўзорным, – сказаў ён. – Давайце пакажам, што мы сапраўдныя і дбайныя гаспадары сваёй зямлі. Нас шмат, і таму нават самы сціплы ўклад кожнага адыграе сваю ролю, зробіць краіну яшчэ прыгажэйшай.
Па словах кіраўніка дзяржавы, асабісты ўдзел кожнага ў гэтым працэсе будзе для новых пакаленняў прыкладам сапраўднага патрыятызму, калі прыгожыя лозунгі і словы падмацоўваюцца канкрэтнымі справамі і ўчынкамі.
– І гэта не задача аднаго года. Магчыма, некалькіх гадоў. А лепш, калі стане нормай жыцця. Нашай роднай зямлі патрэбна энергія любові кожнага жыхара, яго вера ў сваю краіну і клопат пра яе. Беларусь такая, якой мы яе бачым, такая, якой мы яе ствараем. І самае галоўнае – якія мы, такая і яна, наша Беларусь. Чым больш людзей паспяховых, упэўненых у сабе і сваёй краіне – тым мацнейшая дзяржава. І разуменне гэтай сувязі трэба перадаць, як ген, сваім дзецям, – лічыць Аляксандр Лукашэнка.
Гэта немагчыма без выхавання гонару за сваю краіну, горад, вёску, сям'ю. Каб прывіць гэтыя пачуцці, трэба самім быць адказнымі за словы, справы, учынкі, за блізкіх людзей.
– Мы павінны паказаць нашым дзецям, што, як бы ні склалася іх жыццё ў будучыні, у іх ёсць дом, ёсць малая радзіма, дзе яны заўсёды знойдуць суцяшэнне і адчуюць нябачную падтрымку ад гэтай зямлі. Мне не трэба вам расказваць, што такое малая радзіма, асабліва, што такое вёсачка, у якой, можа быць, ужо засталося тры-пяць дамоў, – калісьці вялікая вёска ператварылася ў зусім маленькі куток, як у нас раней казалі, у хутарок. І мне не трэба вас пераконваць, што з гадамі цягне туды, дзе ты зрабіў першыя крокі. Пакуль у нас ёсць час і магчымасці, давайце выратуем гэтыя хутаркі, – заклікаў Прэзідэнт.
Кіраўнік дзяржавы звярнуў увагу: тыя, у каго ёсць магчымасці адбудаваць і адрадзіць гэтыя вёсачкі, няхай назавуць іх сваім імем.
– Але мы яго захаваем. І калі глядзець у сутнасць тэмы года глыбей, то стане зразумела, што гэта не краіна, а мы самі маем патрэбу ў тым, каб зрабіць нешта добрае і карыснае для свайго роднага краю. Гэта нам важна адчуць сябе патрэбнымі, шчодрымі. Узбагаціць душу прыгожымі, бескарыслівымі справамі. Усвядоміць сябе гаспадарамі ўласнага жыцця, самадастатковымі людзьмі, якія не толькі шчыра радуюцца поспехам сваёй краіны, але і адчуваюць да іх асабістую датычнасць, – рэзюмаваў Аляксандр Лукашэнка.